Economics
Permanent URI for this collectionhttps://repository.aab-edu.net/handle/123456789/51
The Economics community showcases scholarly publications and research outputs authored by faculty and researchers in the Faculty of Economics. This collection includes journal articles, working papers, conference proceedings, and other academic works that contribute to the understanding of economic theory, policy, and practice. It aims to promote open access to high-quality economic research conducted within the institution.
News
Latest update: New research articles and working papers from the Economics department have been added.
Browse
Search Results
Item Ndikimi transformues i kërkesave të produkteve të BE-së mbi kostot dhe të ardhurat në Sektori i prodhimit në një ekonomi në zhvillim(AAB College, 2025-11-13) Dalloshi, Pranvera; Borovci, Mentor; Rexha, DonatKy studim analizon ndikimin që kërkesat dhe standardet e Bashkimit Evropian për produktet kanë mbi kostot e operimit dhe të ardhurat e kompanive prodhuese në Kosovë. Duke u bazuar në një anketë me mbi 80 ndërmarrje prodhuese, autorët vlerësojnë pengesat kryesore të përputhshmërisë, përfshirë kostot e larta të testimit dhe certifikimit, mungesën e stafit teknik të kualifikuar, si dhe nevojën për investime në teknologji, dizajn dhe etiketim. Rezultatet tregojnë se megjithëse procesi i përshtatjes është fillimisht i kushtueshëm, ai gjeneron përfitime të rëndësishme afatgjata. Rreth dy të tretat e kompanive raportojnë ulje të kostos për njësi prodhimi falë ekonomive të shkallës, ndërsa mbi 70% deklarojnë rritje të të ardhurave nga eksportet pas përputhjes me standardet evropiane. Studimi thekson se reputacioni i produkteve të certifikuara sipas standardeve të BE-së rrit besueshmërinë e tyre në tregun vendor dhe ndërkombëtar, ndërsa kompanitë me certifikime paraprake ISO shfaqin avantazh të dukshëm në procesin e përshtatjes. Autorët sugjerojnë që institucionet publike të ofrojnë mbështetje financiare, këshillim profesional dhe programe trajnimi për të ndihmuar bizneset që të integrohen më lehtë në tregun evropian.Item Ndërgjegjësimi dhe Veprimi: Kuptimi i Profilit të Konsumatorit për një Ekonomi rrethore në Kosovë(AAB College, 2025-11-13) Dalloshi, PranveraKy studim analizon profilin e konsumatorëve në Kosovë në raport me ekonominë qarkore, duke vlerësuar nivelin e ndërgjegjësimit mjedisor dhe gatishmërinë për të kaluar nga vetëdija në veprim konkret. Përmes një ankete të gjerë, autorët identifikojnë se qytetarët kosovarë posedojnë njohuri të mira për rëndësinë e riciklimit, ripërdorimit dhe reduktimit të mbetjeve, por zbulohet një hendek i theksuar midis asaj që ata dinë dhe asaj që realisht praktikojnë. Pengesat kyçe për kalimin në veprim përfshijnë mungesën e infrastrukturës së riciklimit, mungesën e informacionit praktik, kostot më të larta të produkteve të gjelbra dhe mungesën e faciliteteve të duhura komunale. Studimi thekson se ekonomia qarkore përfaqëson një mundësi të rëndësishme për Kosovën, si në aspektin mjedisor ashtu edhe ekonomik, duke nxitur zhvillimin e industrive të riciklimit, gjenerimin e vendeve të punës dhe përshpejtimin e integrimit me politikat e BE-së për qëndrueshmëri. Autorët rekomandojnë investime në infrastrukturë, edukim publik, nxitje financiare dhe politika të qarta shtetërore për të transformuar ndërgjegjësimin në veprim praktik dhe sistemik.Item Kur dhe si e rrit inovacioni efektin e MBNJ në performancën e NVM-ve?(AAB College, 2025-11-13) Islami, XhavitKy studim, i realizuar nga Xhavit Islami dhe Enis Mulolli, analizon mënyrën se si inovacioni e forcon ndikimin e praktikave të menaxhimit të burimeve njerëzore (MBNJ) në performancën e ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme (NVM). Duke u mbështetur në një analizë empirike të praktikave të HRM—si trajnimi, dizajni i punës, shpërblimet, motivimi dhe komunikimi organizativ—studimi tregon se këto praktika rrisin ndjeshëm performancën organizative, si dhe nxisin kreativitetin dhe inovacionin brenda kompanive. Rezultatet zbulojnë se inovacioni luan rol ndërmjetësues duke transformuar investimet në kapital njerëzor në rezultate konkrete të biznesit, duke përfshirë rritjen e produktivitetit, përmirësimin e konkurrueshmërisë dhe rritjen e qëndrueshmërisë së kompanive. Punimi thekson se për NVM-të, të cilat shpesh funksionojnë me burime të kufizuara, kombinimi i një HRM efektive me një kulturë inovative përbën strategjinë më efikase për rritje dhe mbijetesë në tregjet moderne. Studimi sjell argument se organizatat që fuqizojnë punonjësit, nxisin idetë e reja dhe investojnë në zhvillimin e tyre, arrijnë një avantazh të qëndrueshëm konkurrues.Item Roli i marketingut ndërmarrës dhe transformimi digjital në synimet ndërmarrëse të grave në Kosovë(AAB College, 2025-11-13) Hasani Visoka, VjollcaKy studim analizon ndikimin e marketingut ndërmarrës dhe transformimit digjital në synimet ndërmarrëse të grave në Kosovë, duke përdorur modele të strukturuara të analizës së të dhënave për të vlerësuar si këta faktorë nxisin motivimin dhe suksesin e sipërmarrjes femërore. Rezultatet tregojnë se marketingu ndërmarrës—i karakterizuar nga kreativiteti, orientimi drejt klientit, marrja e rrezikut dhe fleksibiliteti strategjik—është faktori më i fortë që ndikon pozitivisht në aspiratat dhe motivimin e grave për të krijuar dhe zhvilluar biznese të qëndrueshme. Nga ana tjetër, transformimi digjital ka ndikim mesatar por të rëndësishëm, duke ofruar mjete teknologjike që përmirësojnë qasjen në treg, rrisin aftësitë konkurruese dhe mundësojnë komunikim efikas me klientët. Hulumtimi nënvizon rëndësinë e zhvillimit të aftësive digjitale, qasjes në trajnime, mbështetjes institucionale dhe politikave të barazisë gjinore për të fuqizuar gratë në sipërmarrje. Studimi sjell kontribut të vlefshëm për vendet në zhvillim, duke treguar se kombinimi i marketingut ndërmarrës dhe teknologjisë digjitale krijon një bazë solide për rritjen e sipërmarrjes femërore në Kosovë.Item Ndikimi i Marketingut të Gjelbër në Sjellje: Si Njohuritë, Qëndrimet dhe Ndërveprimi ndërmjetësojnë synimin për t'u angazhuar në praktikat e gjelbra(AAB College, 2025-11-13) Hasani Visoka, VjollcaKy studim, i botuar si kapitull libri në Springer Nature, analizon mënyrën se si marketingu i gjelbër ndikon në sjelljen e konsumatorëve në tregjet në zhvillim, duke vlerësuar rolin ndërmjetësues të njohurive mjedisore, qëndrimeve dhe ndërveprimit social. Duke u bazuar në modele të avancuara të analizës së të dhënave, autorët argumentojnë se njohuritë e larta për çështjet mjedisore dhe qëndrimet pozitive ndaj qëndrueshmërisë rrisin ndjeshëm synimin për t’u angazhuar në praktika të gjelbra. Ndërveprimi social—si diskutimet, shembujt pozitivë dhe ndikimi i komunitetit—shfaqet si një faktor i fuqishëm motivues që ndihmon në reduktimin e hendekut mes qëndrimit dhe veprimit. Megjithatë, studimi thekson se ky hendek mbetet i pranishëm për shkak të barrierave si çmimet më të larta, mungesa e ofertës dhe mosbesimi në kualitetin e produkteve të gjelbra. Autorët sugjerojnë se për të nxitur adoptimin e praktikave të qëndrueshme, bizneset duhet të komunikojnë qartë vlerat e tyre të gjelbra, të krijojnë komunitete aktive konsumatorësh dhe të investojnë në edukim mjedisor, ndërsa politikat publike duhet të mbështesin më shumë tranzicionin drejt ekonomisë së gjelbër.Item Ndikimi i marketingut në rrjetet sociale mbi vetëdijen për markën, angazhimin me markën dhe synimin për blerje në ekonomitë në zhvillim(AAB College, 2025-11-13) Hasani Visoka, VjollcaKy studim analizon ndikimin e marketingut në rrjetet sociale mbi vetëdijen për markën, angazhimin e konsumatorëve dhe synimin për blerje në pesë vende të Europës Lindore dhe Ballkanit: Maqedoninë e Veriut, Shqipëri, Kosovë, Rumani dhe Ukrainë. Duke u mbështetur në të dhëna nga mbi 1,800 përdorues të rrjeteve sociale, studimi tregon se komunikimi kreativ, përmbajtja interaktive dhe ndërveprimi i vazhdueshëm i markave në platformat digjitale rrisin ndjeshëm njohjen e markës dhe krijojnë lidhje emocionale me konsumatorët. Angazhimi në rrjete sociale rezulton të jetë faktori më i fortë që parashikon synimin për blerje, ndërsa vetëdija për markën kontribuon në rritjen e besimit dhe predispozitës së konsumatorëve për të zgjedhur produktet e markës. Analiza krahasuese mes vendeve tregon dallime kulturore që ndikojnë në mënyrën se si konsumatorët reagojnë ndaj përmbajtjes digjitale, duke nënvizuar nevojën që kompanitë të përshtatin strategjitë e tyre sipas tregut lokal. Studimi konfirmon se marketingu në rrjetet sociale është një mjet thelbësor për ndërtimin e marrëdhënieve me konsumatorët dhe nxitjen e vendimeve të blerjes në ekonomitë në zhvillim.Item Ndikimi i politikave qeverisë dhe dallimet në standardin e jetesës së vendeve të Ballkanit Perëndimor krahasuar me Kroacinë dhe Slloveninë(AAB College, 2025-11-13) Misini, Shkumbin; Mustafa, AgronKy studim analizon ndikimin e politikave qeveritare në standardin e jetesës së vendeve të Ballkanit Perëndimor dhe i krahason ato me Kroacinë dhe Slloveninë gjatë periudhës 2010–2023. Duke përdorur të dhëna makroekonomike dhe tregues të zhvillimit njerëzor, autorët identifikojnë dallime të mëdha strukturore mes dy grupeve të vendeve. Rezultatet tregojnë se vendet e Ballkanit Perëndimor – të prekura nga korrupsioni, politikat populiste, mungesa e sundimit të ligjit dhe reforma të ngadalta – kanë ritme dukshëm më të ulëta zhvillimi ekonomik krahasuar me Kroacinë dhe Slloveninë. Analiza zbulon se treguesit e shëndetësisë, arsimit dhe mirëqenies sociale janë ndjeshëm më të ulët, ndërsa varfëria dhe pabarazitë mbeten të larta. Studimi thekson se vendeve të rajonit u nevojiten reforma të thella strukturore, rritje e investimeve publike në sektorë jetikë dhe forcim i institucioneve për të përshpejtuar afrimin me standardet evropiane. Autorët sugjerojnë se ndryshimet politike dhe institucionale janë kusht thelbësor për rritjen e qëndrueshme dhe përmirësimin e cilësisë së jetës.Item SHFRYTËZIMI I INTELIGJENCËS ARTIFICIALE NË STRATEGJINË E MARKETINGUT DIGJITAL: MUNDËSITË DHE SFIDAT PËR MARKETERËT(AAB College, 2025-11-13) Bajrami Mehmeti, Shpresa; Baruti Haliti, Blerta; Arifaj Hoti, ArtaKy studim shqyrton rolin transformues të Inteligjencës Artificiale (IA) në strategjitë e marketingut digjital në Kosovë, duke analizuar mundësitë dhe sfidat që përballin marketerët në epokën e automatizimit dhe të dhënave të mëdha. Bazuar në analiza të praktikave bashkëkohore dhe perceptimeve të profesionistëve të fushës, studimi tregon se IA rrit ndjeshëm personalizimin e fushatave, efikasitetin e komunikimit dhe saktësinë e segmentimit të audiencave, ndërsa teknologjitë si chatbot-et dhe analizat parashikuese përmirësojnë përvojën e konsumatorit dhe performancën e fushatave digjitale. Megjithatë, integrimi i IA-së shoqërohet edhe me sfida të rëndësishme, përfshirë mungesën e aftësive teknike, rezistencën kulturore ndaj ndryshimit dhe shqetësimet për privatësinë e të dhënave. Studimi nënvizon nevojën për zhvillim profesional, investime në infrastrukturë digjitale dhe politika të qarta të sigurisë së të dhënave për të maksimizuar përfitimet e IA-së dhe për ta bërë marketingun digjital më konkurrues në tregun modern.Item Fuqia e grave në suksesin e familjes së biznesit: Një rast studimor i Kosovës, Shqipërisë dhe Maqedonisë së Veriut(AAB College, 2025-11-13) Gashi, RrezartaKy studim analizon rolin dhe ndikimin e grave në suksesin e bizneseve familjare në Kosovë, Shqipëri dhe Maqedoninë e Veriut, duke u mbështetur në të dhënat e mbledhura nga një anketë e zhvilluar me 490 gra udhëheqëse biznesesh. Gjetjet tregojnë se mbështetja familjare, arsimi i lartë dhe përfshirja në trajnime profesionale janë faktorët kryesorë që kontribuojnë në performancën, inovacionin dhe qëndrueshmërinë e bizneseve. Studimi nxjerr në pah ndryshimet kulturore të rajonit, ku rolet tradicionale gjinore po transformohen gradualisht dhe gratë po fitonë pozita më të dukshme udhëheqëse. Ai argumenton se bizneset e drejtuara nga gra tregojnë nivele më të larta të adaptueshmërisë, bashkëpunimit dhe stabilitetit afatgjatë. Në fund, hulumtimi ofron rekomandime për politika mbështetëse, programe mentorimi dhe iniciativa kulturore që synojnë rritjen e rolit të grave në sipërmarrje, duke nënvizuar se fuqizimi i tyre është katalizator i rëndësishëm për zhvillimin ekonomik dhe social të rajonit.Item Ndikimi i faktorëve të brendshëm dhe makroekonomik në fitabilitetin e sektorit bankar. Rast studim i vendeve të ballkanit perëndimor(AAB College, 2025-11-13) Bajrami, Roberta; Prekazi, YlberKy studim analizon ndikimin e faktorëve të brendshëm dhe makroekonomikë në fitabilitetin e sektorit bankar në pesë vende të Ballkanit Perëndimor gjatë periudhës 2005–2021, duke përdorur modele ekonometrike dhe të dhëna paneli. Rezultatet tregojnë se variablat e brendshme si Z-score, norma neto e interesit, kapitali ndaj aseteve, raporti kredi/depozita dhe efikasiteti operacional janë determinantët kryesorë të fitimit bankar, duke pasqyruar rëndësinë e menaxhimit të brendshëm dhe strukturës së aseteve. Faktorët makroekonomikë—rritja ekonomike dhe inflacioni—kanë ndikim të moderuar, ku GDP-ja kontribuon pozitivisht në fitim për shkak të rritjes së aktivitetit investues dhe kërkesës për kredi, ndërsa inflacioni i lartë shfaq efekte negative mbi stabilitetin dhe kostot operative. Studimi sugjeron se bankat duhet të fokusohen në forcimin e kapitalit, menaxhimin e rrezikut dhe uljen e kostove, ndërsa politikëbërësit duhet të krijojnë një klimë makroekonomike të qëndrueshme për të nxitur konkurrencën dhe zhvillimin e sektorit financiar.